नेपाल गौरव यात्रा

नेपाल अग्ला हिमालहरू, व्यस्त सहरहरू, प्राचीन परम्परा र आधुनिक सक्रियताको अनुपम संगम भएको देश हो। विश्वभर सगरमाथा र समृद्ध सांस्कृतिक सम्पदाका लागि चिनिने नेपाल, एक जीवन्त र बढ्दो 'क्वयेर' (Queer) समुदायको पनि घर हो, जसले नेपाली समाजमा आफ्नो छुट्टै पहिचान बनाउँदैछ। हालका वर्षहरूमा नेपाल यौनिक तथा लैङ्गिक अल्पसंख्यकहरूको अधिकारका क्षेत्रमा क्षेत्रीय नेतृत्वकर्ताको रूपमा उदाएको छ। नेपालको कानुनी र नीतिगत सन्दर्भमा यी समूहहरूलाई "लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसंख्यक" भनिए तापनि अधिकारमुखी र सक्रियताका क्षेत्रहरूमा "क्वयेर" शब्द व्यापक रूपमा प्रयोग गरिन्छ। काठमाडौंका प्राइड कार्यक्रमहरू र क्वयेर कला समूहहरूले दृश्यता, उत्सव र वकालतलाई सार्वजनिक रूपमा अगाडि ल्याइरहेका छन्। आधिकारिक रूपमा 'सीमान्तकृत यौनिक अभिमुखिकरण, लैङ्गिक पहिचान, अभिव्यक्ति र यौन विशेषता (PoMSOGIESC) भएका व्यक्तिहरूको गौरव यात्रा' भनिने यो वार्षिक कार्यक्रमले नेपालका क्वयेर समुदायको मान्यता र अधिकारका लागि पैरवी गर्दछ। सामान्यतया 'नेपाल गौरव यात्रा' (NPP) भनिने यो मञ्चले यौनिक अभिमुखिकरण र लैङ्गिक पहिचानका आधारमा सीमान्तकृत भएका अन्तरलिङ्गी, पारलैङ्गिक पुरुष, पारलैङ्गिक महिला, गैर-द्वयसांख्यिक व्यक्तिहरू र समलिङ्गी, द्वयलिङ्गी, सर्वलिङ्गी वा अलिङ्गी लगायतका विविध अनुभव र मागहरूलाई केन्द्रमा राख्दछ।

नेपालले क्वयेर समुदायको कानुनी मान्यतामा प्रगतिशील कदमहरू चालेको छ, जसमा सन् २००७ को सर्वोच्च अदालतको ऐतिहासिक फैसला र सन् २०१५ को संविधानले यौनिक तथा लैङ्गिक पहिचानका आधारमा हुने भेदभाव विरुद्ध दिएको ग्यारेन्टी मुख्य छन्। यद्यपि, कानुनी प्रतिबद्धता र कार्यान्वयनका बीच अझै पनि ठूलो खाडल छ, जसका कारण क्वयेर व्यक्तिहरूले प्रणालीगत भेदभाव र सामाजिक कलङ्कको सामना गरिरहनु परेको छ। यसको प्रतिक्रिया स्वरूप, विशेष गरी ट्रान्स-नेतृत्व र युवा-नेतृत्वमा रहेका संस्थाहरूले कानुनी सुधार र जनचेतनाका माध्यमबाट अर्थपूर्ण परिवर्तनका लागि वकालत गरिरहेका छन्। सन् २०१९ (२०७६ BS) मा 'क्वयेर युथ ग्रुप' र 'क्वयेर राइट्स कलेक्टिभ' द्वारा आधिकारिक रूपमा सुरु गरिएको यो यात्राले नेपालको LGBTQ+ आन्दोलनमा ऐतिहासिक इँटा थपेको छ। २९ जुन २०१९ मा माइतीघर मण्डलादेखि नयाँ बानेश्वरसम्म भएको पहिलो यात्रामा ४०० भन्दा बढीको सहभागिता थियो। हाल यो यात्रा हरेक वर्ष जुन महिनाको दोस्रो शनिबार आयोजना गरिन्छ। यो केवल एक उत्सव मात्र नभई, नेपालमा क्वयेर समुदायको दृश्यता र वकालतका लागि गरिएको एक रणनीतिक हस्तक्षेप पनि हो, जसले राज्यका निकायहरूलाई जवाफदेही बनाउन र एक समावेशी समाज निर्माण गर्न मद्दत पुर्‍याउँछ।